Η παγκόσμια καπιταλιστική οικονομία στο χείλος του γκρεμού

Αναδημοσίευση Εργατικής Πάλης Μαΐου 

Την 1η Μάη το Κογκρέσο των ΗΠΑ θα ψηφίσει για την έγκριση ή μη του Πολέμου του Τραμπ στο Ιράν. Αν δεν τον εγκρίνει, ο πόλεμος θα πρέπει να σταματήσει. Ακόμη πιο σημαντικό, στις 10 Μάη ολοκληρώνονται 10 εβδομάδες πολέμου, κι αυτό είναι το ανώτατο όριο για την διάρκεια αυτού του πολέμου. Όλοι οι διεθνείς οργανισμοί (ΔΝΤ, ΟΟΣΑ, Παγκόσμια Τράπεζα, κ.α.) αλλά και οικονομικά ερευνητικά κέντρα θεωρούν ότι μετά τις 10 εβδομάδες όλες οι προβλέψεις για τις συνέπειες του πολέμου στην παγκόσμια οικονομία ακυρώνονται (συνεπώς τελειώνει απότομα και η μέχρι τώρα «ψυχραιμία των αγορών») και μπαίνουμε πλέον σε «αχαρτογράφητα ύδατα» όπου «οι επιπτώσεις θα είναι εκθετικές», με άλλα λόγια μετά τις 10 εβδομάδες «ο σώζων εαυτόν σωθήτω».

Ωστόσο, ακόμη κι αν ο πόλεμος σταματήσει σε αυτό το όριο, τα πράγματα δεν θα είναι καθόλου απλά για την παγκόσμια καπιταλιστική οικονομία και ειδικά για τους Δυτικούς ιμπεριαλιστές, μια που το τέλος του πολέμου θα σημάνει την ήττα του αμερικάνικου ιμπεριαλισμού (το αν θα είναι μερική ή οριστική μένει να φανεί) και συνακόλουθα θα πάψει να είναι ο ηγεμόνας και ίσως πάψει να είναι και η δεύτερη μεγάλη παγκόσμια δύναμη. Αυτό είναι προφανές ότι θα πυροδοτήσει γιγαντιαίες και ιστορικής σημασίας γεωπολιτικές εξελίξεις και συνεπώς και οικονομικές, ιδιαίτερα οικονομικές επιπτώσεις για τον αμερικάνικο ιμπεριαλισμό. Μένει να φανεί βέβαια το κόστος για τον αμερικάνικο ιμπεριαλισμό, αλλά είναι προφανές ότι το σταμάτημα του πολέμου θα σημάνει ότι συντρίβεται το επιθετικό σχέδιο του αμερικάνικου ιμπεριαλισμού που εξέφραζε το επιτελείο Τραμπ. Με άλλα λόγια τέρμα οι βλέψεις για λεηλασία των συμμάχων και υπόλοιπων χωρών, τέρμα οι προσπάθειες για ήττα της Κίνας, κ.α. και είναι σίγουρο ότι οι ΗΠΑ θα μπουν κάτω από «περιορισμούς» από την Κίνα και τις υπόλοιπες μεγάλες δυνάμεις. Και σίγουρα θα σημάνει μια ανάπαυλα στον εσωτερικό πόλεμο εναντίον της αμερικάνικης εργατικής τάξης — αυτό ούτως ή άλλως φαίνεται κι από το γεγονός ότι οι απεργίες στις ΗΠΑ πολλαπλασιάζονται και η αμερικάνικη εργατική τάξη αρχίζει να ξεδιπλώνει κυριολεκτικά έναν αγώνα ζωής ή θανάτου μια που ακόμη και δέκα δουλειές να κάνει ένας εργαζόμενος πολύ δύσκολα επιβιώνει.

Ποιες θα είναι οι συνέπειες αν ο πόλεμος σταματήσει γρήγορα

Η ψυχραιμία που δείχνουν οι αγορές, ακόμη κι αν προεξοφλούν το σύντομο τέλος του πολέμου, ακόμη κι αν βαυκαλίζονται ότι μετά το τέλος του πολέμου θα επιστρέψουμε στον παλιό, πριν τις 28 Φλεβάρη, παγκόσμιο συσχετισμό δυνάμεων, μάλλον δεν είναι ψυχραιμία αλλά μια παραλυτική απάθεια μπροστά στο μοιραίο τέλος τους. Ούτως ή άλλως, ακόμη κι αν παραβλέψει κανείς όλα τα παραπάνω, η παγκόσμια καπιταλιστική οικονομία εξακολουθεί να λικνίζεται στο χείλος του γκρεμού ακόμη κι αν ο πόλεμος τελειώσει σύντομα, ακόμη κι αν επιστρέψουμε στον παλαιότερο συσχετισμό.

Για να κατανοήσει κανείς τις επιπτώσεις θα πρέπει να σημειώσουμε ότι από τα Στενά του Ορμούζ περνά: Το 20% της παγκόσμιας παραγωγής πετρελαίου (και το 40% των παγκόσμιων εξαγωγών) καθώς και το 20% της παγκόσμιας παραγωγής φυσικού αερίου. Το 30-40% της παγκόσμιας παραγωγής ηλίου που επειδή είναι ιδιαιτέρως πτητικό αέριο δεν αποθηκεύεται και συνεπώς δεν υπάρχουν αποθέματα. Οι μεγαλύτερες ποσότητες ηλίου χρησιμοποιούνται στην παραγωγή ημιαγωγών γι’ αυτό και έχει αρχίσει η ραγδαία μείωση της παραγωγής τους και ο καθένας μπορεί να φανταστεί τι σημαίνει αυτό για μια ολόκληρη γκάμα προϊόντων. Το 20% της παγκόσμιας παραγωγής του φωσφορικού άλατος, το 30% της αμμωνίας και το 50% της ουρίας, δηλαδή των βασικών λιπασμάτων για τις καλλιέργειες ειδικά σε μια περίοδο όπου αρχίζει η σπορά στο βόρειο ημισφαίριο. Το 45% της παγκόσμιας παραγωγής του θείου που χρησιμεύει εκτός των άλλων στην παραγωγή νικελίου γι’ αυτό και η Ινδονησία που παράγει το 50% του νικελίου στον κόσμο έχει επίσης μειώσει την παραγωγή της.

Συνεπώς ακόμη κι αν ο πόλεμος σταματήσει σύντομα και ανοίξουν τα Στενά του Ορμούζ, δηλαδή ακόμη κι αν οι ελλείψεις δεν θα είναι σημαντικές, θα χρειαστούν 6-8 μήνες για να ομαλοποιηθεί η παραγωγή και η μεταφορά αυτών των κρίσιμων πρώτων υλών. Συνακόλουθα οι τιμές τους, που σήμερα είναι αυξημένες κατά 50-100%, δύσκολα θα αποκλιμακωθούν ιδιαίτερα αν λάβει κανείς υπόψη την πρεμούρα των μεγάλων πολυεθνικών να αυξάνουν τα κέρδη τους εκμεταλλευόμενες αυτές τις αναταραχές (ο λεγόμενος «πληθωρισμός της ασυδοσίας» των καπιταλιστών). Ήδη το ΔΝΤ έχει αναθεωρήσει τις προβλέψεις για το 2026 και έχει μειώσει την προβλεπόμενη αύξηση του παγκόσμιου ΑΕΠ από 3,4% σε 3,1%. Ωστόσο αυτό είναι το αισιόδοξο σενάριο και μάλλον η μείωση θα είναι ακόμη μεγαλύτερη.

Προφανώς οι συνέπειες θα είναι άνισες. Οι χώρες που θα χτυπηθούν περισσότερο είναι η ΕΕ, η Ιαπωνία, η Ινδία, και οι φτωχότερες χώρες ενώ λιγότερο θα επηρεαστούν η Κίνα (είναι λιγότερο εξαρτημένη από το πετρέλαιο), η Ρωσία και οι ΗΠΑ. Ιδιαίτερα για τις ΗΠΑ οι προβλέψεις του ΔΝΤ είναι μάλλον αστείες γιατί προβλέπει ότι η ανάπτυξη στις ΗΠΑ θα συνεχιστεί αμείωτη. Όμως το μεγαλύτερο μέρος της αύξησης του ΑΕΠ των ΗΠΑ (υπολογίζουν μεταξύ 40-90% της αύξησης) την τελευταία διετία οφείλεται στις φρενιασμένες επενδύσεις (κερδοσκοπικές στην ουσία τους) στην τεχνητή νοημοσύνη που θεωρείται το Άγιο Δισκοπότηρο της εποχής μας και που πρόκειται να αποδειχθεί ακριβώς αυτό: ένα πλάσμα της φαντασίας. Την ίδια στιγμή ξεδιπλώνεται ένα διαρκώς διογκούμενο κύμα απολύσεων από τις μεγάλες εταιρείες και μια αυξανόμενη ανεργία: «ανάπτυξη χωρίς αύξηση των θέσεων εργασίας» την ονομάζουν.

Οι συνέπειες δεν θα είναι μόνο άνισες μεταξύ των χωρών αλλά και μεταξύ των τάξεων σε παγκόσμιο επίπεδο. Η εργατική τάξη και τα φτωχά λαϊκά στρώματα θα βρεθούν μπροστά σε μια παρατεταμένη μεγάλη αύξηση των τιμών των τροφίμων. Στις φτωχές χώρες ή στα φτωχότερα στρώματα των εργαζομένων στις πλούσιες χώρες τα τρόφιμα αποτελούν μέχρι και το 42% των δαπανών τους. Η μείωση της παραγωγής και των εξαγωγών, η μείωση των κρατικών εσόδων και της εξυπηρέτησης του εξωτερικού χρέους, δηλαδή ακόμη και μια ασθενής οικονομική κρίση θα ωθήσουν σε γενικευμένες πολιτικές λιτότητας που θα κάνουν απαγορευτική την επιβίωση της πλειοψηφίας της παγκόσμιας εργατικής τάξης και των φτωχών λαϊκών στρωμάτων.