Τεχνητή Νοημοσύνη: μια νεοφιλελεύθερη «φούσκα» έτοιμη να σκάσει

Προδημοσίσευση από την Εργατική Πάλη Δεκεμβρίου 2025

Η τεχνητή νοημοσύνη (AI, Artificial Intelligence) μάς έχει παρουσιαστεί σαν η τεχνολογία που θα λύσει όλα τα επιστημονικά και τεχνολογικά προβλήματα (π.χ. θεραπεία του καρκίνου), ενώ πολλοί νεοφιλελεύθεροι και απολογητές του καπιταλισμού την παρουσιάζουν και ως λύση σε όλα τα κοινωνικά δεινά που δημιουργεί το σύστημα και η κρίση του… Ωστόσο, πλέον είναι ξεκάθαρο ότι γύρω από το AI έχει δημιουργηθεί μια τεράστια χρηματιστηριακή φούσκα. Αυτή υπολογίζεται ότι θα είναι 17 φορές μεγαλύτερη από την «φούσκα των dotcom» του 2000 και 4 φορές πάνω από τη «φούσκα» των ενυπόθηκων στεγαστικών δανείων του 2007 (Εργατική  Πάλη Νοεμβρίου). Και οι δύο αυτές «φούσκες» είχαν πυροδοτήσει με το σκάσιμό τους μια χρηματιστηριακή και οικονομική κρίση – και ιδιαίτερα μετά από αυτή του 2007-2008 η παγκόσμια οικονομία έχει μπει σε μια «Μεγάλη Ύφεση» (από την οποία ουσιαστικά δεν έχει βγει μέχρι σήμερα).

Η δημιουργία της «φούσκας»

Για να καταλάβουμε τη δημιουργία και τη λειτουργία της φούσκας, θα χρειαστεί να αναφερθούμε και στις πιο σημαντικές εταιρείες στον χώρο (σε παρένθεση τα εκτιμώμενα έσοδα του 2025 σε δισ. δολάρια): OpenAI (περίπου 12), Nvidia (130), Microsoft (281), Google (400) και Amazon (714). Συνολικά στις ΗΠΑ υπάρχουν 498 «μονόκεροι» στον χώρο της τεχνητής νοημοσύνης, δηλαδή ιδιωτικές εταιρείες με αποτίμηση άνω του 1 δισ. δολαρίων, με τη συνολική τους αξία να φτάνει τα 2,7 τρισ. δολάρια. Από αυτές, η πιο σημαντική είναι η OpenAI – η οποία, όμως, όπως έχει εκτιμηθεί χάνει 3 φορές πιο πολλά χρήματα από ό,τι κερδίζει, λειτουργεί χάρη στη διαρκή απορρόφηση χρήματος (επενδύσεων με αβέβαιο μέλλον) και σύμφωνα με τον τραπεζικό κολοσσό HSBC[i] δεν αναμένεται να είναι κερδοφόρα πριν το 2030 (για να γίνει κερδοφόρα απαιτούνται επενδύσεις ύψους 207 δισ. δολαρίων). Για να είχε κέρδη νωρίτερα, θα έπρεπε να δεκαπλασιάσει το κόστος της μηνιαίας συνδρομής σε πελάτες της – ποιος όμως θα πλήρωνε 200 ή 2.000 δολάρια κάθε μήνα για να φτιάχνει AI φωτογραφίες/video ή και γραπτό κείμενο;

Σε αυτό το σημείο θα πρέπει να αναφέρουμε τα τεράστια λειτουργικά έξοδα καθώς και την τεράστια κατασπατάληση πόρων. Ένα datacenter (τεράστιο κτίριο με πολλούς servers) ενδέχεται να κοστίζει μέχρι και πολλές δεκάδες δισ. ευρώ, αν σκεφτεί κανείς ότι μόνο ένας server κοστίζει ποσά της τάξης των 400.000€. Για να καταλάβουμε τις επιπτώσεις στο περιβάλλον αρκούν τα παρακάτω σημεία: Α) Ένα datacenter απαιτεί πάρα πολύ ενέργεια (~1 gigawatt), η οποία  αλλιώς θα μπορούσε μπορεί να εξυπηρετήσει περίπου 760 χιλ. σπίτια και είναι ίση με την ενέργεια που μπορείς να παράγει ένα μέσος πυρηνικός αντιδραστήρας. Β) Ένα νέο datacenter στο Μέμφις, στο Τένεσι των ΗΠΑ λειτούργησε με 35 τουρμπίνες μεθανίου για να παράγει την απαιτούμενη ενέργεια και οδήγησε σε ραγδαία αύξηση στις νοσοκομειακές νοσηλείες για κρίση άσθματος. Η επίδραση στην υγεία των κατοίκων της περιοχής είναι ανυπολόγιστη. Γ) Σε συνθήκες παγκόσμιας λειψυδρίας (αλλά και ιδιωτικοποίησης-εμπορευματοποίησης των αποθεμάτων νερού και της ύδρευσης) ένα datacenter απαιτεί 11-19 εκ. λίτρα σε νερό ανά ημέρα (!), ποσότητα αρκετή να τροφοδοτήσει μια πόλη 30-50.000 κατοίκων, δηλαδή περίπου του μεγέθους της Κορίνθου ή της Καβάλας.

«Παράγωγη πλούτου»

Παρ’ όλα αυτά η τεχνητή νοημοσύνη «παράγει πλούτο» σε πρωτόγνωρο ρυθμό – με την έννοια των κερδών, που όμως δε βγαίνουν μέσα από την «ομαλή» καπιταλιστική παραγωγή και πώληση των εμπορευμάτων αλλά με παρασιτικό-κερδοσκοπικό τρόπο (και με αυτόν τον τρόπο καταλήγουν περισσότερο να αδυνατίζουν τις παραγωγικές βάσεις της οικονομίας). Αυτά τα κέρδη προκύπτουν από με χρηματιστηριακά τρικ και ληστρικές συμφωνίες μεταξύ των διαφόρων εταιρειών. Μια τέτοια συμφωνία ήταν αυτή μεταξύ AMD-OpenAI[ii]: η τελευταία πήρε 160 εκ. μετοχές της πρώτης (10% του συνόλου) στην τιμή του 1 δολαρίου, ενώ η τιμή στην «αγορά» ήταν 164$ και ενώ η τιμή των μετοχών της AMD έχουν αυξηθεί κατά 164% το τελευταίο εξάμηνο. Τέτοιες συμφωνίες σημαίνουν ότι οι μεγάλοι καπιταλιστές, μέτοχοι και «χρυσά παιδιά» (golden boys, μεγαλοστελέχη, «συνδεόμενοι» πολιτικοί κ.λπ.) είναι σαν να τροφοδοτούνται με «ζεστό» ή «τυπωμένο» χρήμα…[iii]

«Λύσεις» της AI

Όσον αφορά τα προβλήματα που λύνει η τεχνητή νοημοσύνη, αυτά είναι πολύ λίγα για τους πόρους που αυτή απαιτεί. Ενδεικτικό είναι ότι δυσκολεύεται να αναλύσει ένα μεγάλο κείμενο. Βέβαια, τα δυο πιο τρανταχτά παραδείγματα της προβληματικής λειτουργίας της τεχνητής νοημοσύνης σε εταιρίες είναι τα παρακάτω: 1) Όταν η Amazon απέλυσε παραπάνω από 100 ανθρώπους σε ένα τμήμα και αντικατέστησε την εργασία τους με AI, μερικούς μήνες μετά η συγκεκριμένη υπηρεσία διακόπηκε για αρκετές ώρες παγκοσμίως. 2) Η αλυσίδα McDonald’s αντικατέστησε πολλούς εργαζόμενους με AI, με αποτέλεσμα ενώ οι πελάτες παραγγέλναν π.χ. παγωτό με σιρόπι να παίρνουν παγωτό με μπέικον[iv]…

Φυσικά, κάθε τεχνολογία χρειάζεται μια περίοδο ωρίμανσης – αυτό έχει συμβεί στο παρελθόν με άλλες τεχνολογίες και είναι λίγο πολύ φυσιολογικό. Αλλά εδώ υπάρχουν μερικές σημαντικές διαφορές: α) Οι δυνατότητες της ΑΙ διαφημίζονται με έναν υπερβολικό ή εξωφρενικό τρόπο, κυρίως για να στηριχτεί αυτή η κερδοσκοπία. Αλλά και για έναν ακόμα λόγο: για να χτυπηθούν οι εργαζόμενοι, με θεωρίες για το «τέλος της εργασίας» και τη «μεταβιομηχανική κοινωνία» – δηλαδή υποτίθεται ότι οδηγούμαστε μέσω της τεχνολογίας σε μια κοινωνία που δεν έχει ανάγκη από μισθωτούς εργάτες, δεν είναι καπιταλιστική, ταξική και εκμεταλλευτική… β) Σχεδόν παγκόσμια και σίγουρα στις χώρες των δυτικών ιμπεριαλιστών (ΗΠΑ, ΕΕ), ο προσανατολισμός της ΑΙ (όπως και γενικά των περισσότερων «νέων τεχνολογιών») δεν είναι ακόμα κυρίως να ενσωματωθούν στην παραγωγή και να αυξήσουν την παραγωγικότητα της εργασίας. Θα χρειάζονται τεράστιες επενδύσεις και μια συνολικά διαφορετική κατάσταση για κάτι τέτοιο (ξεπέρασμα της κρίσης του συστήματος, μείωση των ανισοτήτων για να αυξηθεί η μαζική κατανάλωση, μια ισορροπία στους ανταγωνισμούς των μεγάλων δυνάμεων κ.ά.). Αντίθετα, χρησιμοποιούνται κυρίως για «εξορθολογισμό», όπως το λένε οι καπιταλιστές και οι νεοφιλελεύθεροι – δηλαδή για να περικόψουν θέσεις εργασίας (το παράδειγμα της Amazon που αναφέρθηκε).

Τέλος, προφανώς δεν είναι άχρηστη η AI αυτή καθαυτή (αν και η ανάπτυξη, η χρήση κ.λπ. νέων τεχνολογιών γίνεται εντελώς άναρχα ή και καταστροφικά στο καπιταλιστικό σύστημα και στο νεοφιλελεύθερο καθεστώς, αντί να υπηρετεί τις κοινωνικές και ανθρώπινες ανάγκες  μέσα από έναν δημοκρατικό σχεδιασμό) – όμως σήμερα, κάτω από τον έλεγχο αυτών των ελίτ, γίνεται μια τεράστια οικονομική «φούσκα». Η οποία συνεχώς διογκώνεται με δάνεια, που βαπτίζονται επενδύσεις και το όποιο πρόσκαιρο κέρδος το καρπώνονται μια χούφτα αρπακτικών εις βάρος όλης της κοινωνίας. Το να ευαγγελίζεσαι την τεχνολογική πρόοδο είναι τουλάχιστον εγκληματικό, την ώρα που ο σάπιος καπιταλισμός δείχνει τις πιο άγριες εκφάνσεις του με πολέμους, γενοκτονίες, εκτόξευση των ανισοτήτων, ακραία φτώχεια. Αυτή η «φούσκα» είναι δεδομένο ότι θα σκάσει και τα «σκάγια» της θα μας χτυπήσουν όλους. Να μην επιτρέψουμε σε ελάχιστους καπιταλιστές να κάνουν πάρτι πάνω στις πλάτες μας και να ιδιοποιούνται όλα τα κοινωνικά αγαθά (ηλεκτρική ενέργεια, νερό, υγεία κ.λπ.) ενώ εμείς, οι εργαζόμενοι, οι φτωχοί και η νεολαία τα πληρώνουμε χρυσά.

Γιώργος Τσερεγκούνης

Σημειώσεις – Παραπομπές

[i] OpenAI needs to raise at least $207bn by 2030 so it can continue to lose money, HSBC estimates, https://www.ft.com/content/23e54a28-6f63-4533-ab96-3756d9c88bad

[ii] OpenAI signs multibillion-dollar chip deal with AMD, https://www.theguardian.com/technology/2025/oct/06/openai-chipmaker-amd-deal

[iii] Η βάση γι’ αυτές τις «έξυπνες επιχειρηματικές κινήσεις» είναι η πολιτική των αστικών νεοφιλελεύθερων κυβερνήσεων, που με ατελείωτους τρόπους τροφοδοτούν μια ασύλληπτη «ρευστότητα» για το κεφάλαιο και ειδικά για τις μεγάλες επιχειρήσεις. Το μεγαλύτερο μέρος από αυτά τα δεκάδες τρισ. δολάρια ρευστότητας δεν κατευθύνεται σε παραγωγικές επενδύσεις ή στις κοινωνικές υποδομές, αλλά κινείται και αναδιανέμεται στα χρηματιστήρια και γενικά στις «αγορές». Αυτή η πολιτική ασκείται με μέσα και τρόπους όπως: Διαρκή μέτρα λιτότητας, μείωσης των μισθών και των κοινωνικών δαπανών. Ιδιωτικοποιήσεις.  Φοροαπαλλαγές για τις μεγάλες επιχειρήσεις και του πλούσιους. Οι λεγόμενες «ανορθόδοξες πολιτικές» ή «πολιτικές χαλάρωσης», δηλαδή φτηνά δάνεια ή θαλασσοδάνεια, μηδενικά ή αρνητικά επιτόκια, απευθείας επιδοτήσεις δήθεν για την «ανάπτυξη». Αύξηση των τιμών των διαφόρων τίτλων «πλασματικού κεφαλαίου» (χρεόγραφα, μετοχές κ.ά.) και πιο πρόσφατα με μεθόδους όπως π.χ. τα «κρυπτονομίσματα». Πρέπει να σημειώσουμε δύο ακόμα σημεία:

α) Το συντριπτικά μεγαλύτερο μέρος αυτών των τεράστιων ποσών διακινείται χωρίς έλεγχο (εδώ παίζουν ρόλο οι μεγάλες τράπεζες και ιδιαίτερα το μισο-παράνομο, ανεξέλεγκτο «σκιώδες τραπεζικό σύστημα).

β) Όλες οι κυβερνήσεις και οι πολιτικές ελίτ, παρά τις μεταξύ τους αντιπαραθέσεις, έχουν ασκήσει από κοινού αυτήν την πολιτική. Π.χ. τώρα η διακυβέρνηση Τραμπ στις ΗΠΑ συνεχίζει στον ίδιο δρόμο την πολιτική των Δημοκρατικών του Μπάιντεν. Μάλιστα, το περιβάλλον του Τραμπ έχει το ίδιο πάρα πολύ στενές σχέσεις με την κερδοσκοπία αυτών των μεγάλων καπιταλιστών και των μεγιστάνων της υψηλής τεχνολογίας, από τις οποίες κερδίζει τεράστια ποσά (από «κρυπτονομίσματα» κ.λπ.)

[iv] BBC: Bacon ice cream and nugget overload sees misfiring McDonald’s AI withdrawn, https://www.bbc.com/news/articles/c722gne7qngo