Χρηματιστήρια: Προς ένα σκάσιμο «φούσκας»;
Αναδημοσίευση από την Εργατική Πάλη Νοεμβρίου 2025
Με τις χειρότερες αναταραχές για το 2025 κλείνουν τον Οκτώβρη τα χρηματιστήρια των ΗΠΑ και της ΕΕ. Έπειτα από την εβδομάδα 13-17/10 συνεχών πτωτικών τάσεων, την Παρασκευή 17/10 έγινε ένα μίνι κραχ: ο πανευρωπαϊκός δείκτης Stoxx 600 έχασε σχεδόν κατά 1% και ιδιαίτερα ο τραπεζικός δείκτης Stoxx 600 Banks σημείωσε «βουτιά» 2% (μάλιστα, οι μετοχές των τραπεζικών κολοσσών Barclays, Deutsche Bank, BNP Paribas μειώθηκαν έως 6%). Ακόμα πιο σημαντική ήταν η κατάρρευση των κρυπτονομισμάτων για αυτόν τον μήνα, βιώνοντας την μεγαλύτερη πτώση στην ιστορία τους: χάθηκαν 19 δισ. δολάρια από την αγορά και μάλλον είναι η αρχή του τέλους για αυτό το «αόρατο» και ανεξέλεγκτο-παρασιτικό «νόμισμα». Ανάλογη η εικόνα στο Χρηματιστήριο Αθηνών (Χ.Α.), που την ίδια μέρα έκλεισε με ετήσιο αρνητικό ρεκόρ στο -1,3% και απώλεια κεφαλαιοποίησης συνολικά στα 7 δισ. ευρώ. Παρόλο που τα διάφορα κραχ ή πτώσεις των χρηματιστηρίων δεν ταυτίζονται απαραίτητα με ένα νέο φούντωμα της κρίσης, η συσσώρευση τέτοιων κλυδωνισμών στην παγκόσμια οικονομία δείχνει ότι η «τέλεια καταιγίδα» μάλλον έχει φτάσει.
Οι προϋποθέσεις που έχουν συγκεντρωθεί για μια νέα οικονομική καταστροφή μπορούμε να πούμε κωδικοποιημένα ότι είναι: α) η κατάσταση των αμερικανικών τραπεζών (κυρίως των περιφερειακών) που βρίσκονται στα όρια της χρεοκοπίας, δημιουργεί αρνητικές προσδοκίες στις αγορές για επίδραση-«ντόμινο» στην παγκόσμια οικονομία, ανάλογη με το 2023 έπειτα από την χρεοκοπία των Silicon Valey Bank και First Republic Bank (εκεί είχε παρέμβει το αμερικανικό κράτος για να προλάβει τα χειρότερα), β) η άγνωστη κατάσταση για το αμερικάνικο δημόσιο, καθώς βρίσκεται εδώ και μέρες σε καθεστώς «shutdown» («λουκέτου») και δεν βγαίνουν οικονομικοί δείκτες στην δημοσιότητα σχετικά με την εξέλιξη της αμερικάνικης οικονομίας, γ) ο εμπορικός πόλεμος ΗΠΑ-Κίνας αλλά και ΗΠΑ-ΕΕ, (με τα μπρος-πίσω που έχει) γεννώντας φόβο για περεταίρω κατακερματισμό της παγκόσμιας οικονομίας, δ) οι ανακοινώσεις των κεντρικών τραπεζών της ΕΕ και των ΗΠΑ που άφησαν να εννοηθεί πως δεν θα γίνει μείωση των επιτοκίων κι έτσι, δεν θα κυκλοφορήσει φθηνότερο χρήμα στην αγορά (σε μια προσπάθεια να περιοριστεί ο πληθωρισμός), ε) οι έντονες διακυμάνσεις των συναλλαγματικών μέσων (ιστορική αύξηση της τιμής του χρυσού, πτώση των κρυπονομισμάτων, όπως είπαμε παραπάνω) που έρχονται από την επιτάχυνση των πολιτικών αποδολαριοποίησης από τους BRICS, στ) μάλλον ένα από τα πιο καθοριστικά στοιχεία για την νέα χρηματιστηριακή κατάρρευση: το σκάσιμο της «φούσκας» της Τεχνητής Νοημοσύνης.
Στο τελευταίο, αξίζει να σταθούμε. Το ποντάρισμα των αγορών στις επιχειρήσεις Τεχνητής Νοημοσύνης, σπάει το ένα ρεκόρ μετά το άλλο: το 80% των χρηματιστηριακών κερδών στις ΗΠΑ προέρχεται από αυτές για την τρέχουσα χρονιά. Οι 7 κορυφαίες εταιρείες τεχνολογίας (οι λεγόμενοι «Magnificent Seven») έχουν ξεπεράσει το ασύλληπτο επίπεδο των 13 τρισ. δολαρίων σε χρηματιστηριακή αξία. Τα ποσά αυτά είναι 17 φορές πάνω από την «φούσκα των dotcom» του 2000 και 4 φορές πάνω από την «φούσκα» των στεγαστικών δανείων του 2007. Η υποθήκευση της μελλοντικής υπεραξίας στα χρηματιστήρια σε αυτά τα επίπεδα, επ’ ουδενί δεν μπορεί να καλυφθεί από την αύξηση στην παραγωγικότητα της εργασίας, που είναι αναιμική και υποδαυλίζεται από το σημαντικό κόστος υποδομών για την Τεχνητή Νοημοσύνη (ιδιαίτερα η κατανάλωση ηλεκτρικού ρεύματος είναι τρομακτικά δαπανηρή). Είναι βέβαιο ότι θα «σκάσει» και αυτή η «φούσκα», γεγονός που θα συμπαρασύρει ολόκληρη την αμερικάνικη οικονομία: αυτή όχι μόνο δεν έχει «προστατευτεί» από μια τέτοια εξέλιξη, αλλά οι δείκτες ανάπτυξης για το ΑΕΠ των ΗΠΑ προέρχονται σχεδόν αποκλειστικά από την ανάπτυξη των τεχνολογικών κλάδων.
Η ΕΕ, έπειτα από συνεχή χτυπήματα που έχει δεχθεί στις εμπορικές της σχέσεις με τις ΗΠΑ, αλλά και την τραγική απομόνωσή της, εξετάζει μια αναγκαστική πολιτική «θωράκισης»: την ενοποίηση του χρηματοπιστωτικού της τομέα. Έπειτα από μια δεκαετία στασιμότητας, αποβιομηχάνισης και, πλέον, εμπορικού πολέμου, δημιουργείται μια ανάγκη από τους ευρωπαίους ιμπεριαλιστές να χρηματοδοτήσουν την οικονομία και τις βιομηχανίες τους, καθώς οι κατακερματισμένες αγορές δεν φτάνουν για τις ευρωπαϊκές πολυεθνικές που η κύρια κεφαλαιοποίησή τους έρχεται από την Wall Street. Μέσα σε αυτούς τους οικονομικούς νόμους για την ευρωπαϊκή κεφαλαιαγορά, εξετάζεται η αρπαγή των αποθεματικών των ασφαλιστικών ταμείων και η εναπόθεσή τους σε μετοχές σε αυτόν τον ενιαίο χρηματιστηριακό φορέα. Παρότι η σύγκλιση των χωρών-μελών φαίνεται να έχει επιτευχθεί (με την σύμφωνη γνώμη της Γερμανίας, η οποία έβαζε εμπόδια σε αυτό το εγχείρημα για δεκαετίες), η ανικανότητα των ευρωπαίων ηγετών, η μεγάλη πολιτική κρίση σε όλες τις χώρες της ΕΕ, αλλά και η ιστορική παρακμή που έχει περιέλθει η Ευρώπη, καθιστά πολύ αμφίβολη την προσπάθεια για μια τέτοια κίνηση, πόσο μάλλον την επιτυχία της.
Η συζήτηση για την ενοποίηση των χρηματιστηρίων της ΕΕ συνέπεσε με την δημόσια πρόταση εξαγοράς του Χ.Α. από την ευρωπαϊκή πολυεθνική Euronext, διαχειριστή 7 χρηματιστηρίων στην Ευρώπη. Παρά την προώθηση εξαγοράς του Χρηματιστηρίου από την κυβέρνηση με σκανδαλώδεις όρους (πέρασε φωτογραφική διάταξη όπου προβλέπει την εξαγορά χωρίς να έχει συγκεντρωθεί η πλειοψηφία των μετοχών αλλά και το δικαίωμα του αγοραστή να μειώσει το τίμημα πέντε μέρες πριν από τη λήξη της προθεσμίας της πρότασης), είναι «άνθρακας ο θησαυρός»: αφενός οι ευρωπαϊκές πολυεθνικές δεν θα αναζητήσουν κεφαλαιοποίηση στο Χ.Α., αντιθέτως οι καπιταλιστές που αναζητούσαν κέρδη σε ένα περιφερειακό χρηματιστήριο με μεσαία κεφαλαιοποίηση θα αποχωρήσουν από το Χ.Α., αφετέρου, η κακή κατάσταση των χρηματιστηρίων δεν αφήνει περιθώρια επιτυχίας αυτής της εξαγοράς.
Οι έντονες διακυμάνσεις στα χρηματιστήρια δεν είναι τυχαίες: είναι οι σπασμοί πριν μια μεγάλη κατάρρευση. Αν συγκρίνει κανείς σε τι ποσά κινούνταν οι «φούσκες» του 2008 και οι «φούσκες» σήμερα, το 2008 θα φαντάζει μάλλον ένα απλό «κρυολόγημα» μπροστά σε αυτά που θα επακολουθήσουν.
Αντίθετα ο χρυσός ανεβαίνει, αναμένοντας να φτάσει για πρώτη φορά στα 5.000 δολάρια την ουγκιά. Τα πολύτιμα μέταλλα, όχι μόνο δεν έχουν ξεπεραστεί από την «άυλη οικονομία» όπως λέγανε παλιότερα ορισμένοι νεοφιλελεύθεροι, αλλά παραμένουν και με το παραπάνω το ασφαλέστερο γενικό ισοδύναμο της αξίας στην καπιταλιστική οικονομία.
