Ισπανία: Όχι στην εμπορευματοποίηση του γυναικείου σώματος
Αναδημοσίευση από την εφημερίδα Εργατική Πάλη Οκτωβρίου 2025
Το Σάββατο 6 Σεπτεμβρίου, στο κέντρο της Μαδρίτης, αρκετές φεμινιστικές οργανώσεις οργάνωσαν και πραγματοποίησαν μια μαχητική διαδήλωση ενάντια στην εμπορευματοποίηση της μήτρας. Η διαδήλωση αυτή, η οποία αποτέλεσε την κορύφωση εντατικής καμπάνιας διάρκειας ενός μήνα, είχε σημαντική συμμετοχή – 500 γυναίκες έδωσαν το παρών. Εκατοντάδες φωνές κατήγγειλαν την παρένθετη μητρότητα ως «μήτρες προς ενοικίαση», όπου οι γυναίκες μετατρέπονται και χρησιμοποιούνται ως «μηχανισμοί γέννησης παιδιών» για την ικανοποίηση ατομικών επιθυμιών άλλων. Δεν επρόκειτο απλώς για μια συγκέντρωση διαμαρτυρίας, αλλά ένα κάλεσμα σε ρήξη, μια δήλωση αντίστασης απέναντι στην ολοκληρωτική εμπορευματοποίηση του γυναικείου σώματος.
Οι συγκεντρωμένες διαδηλώτριες έδωσαν έναν ηχηρό μήνυμα κατά της νομιμοποίησης της εκμετάλλευσης της γυναίκας και του παιδιού, τόσο με τα συνθήματά τους, όσο και μέσω της δύναμης της εικόνας. Ντυμένες με τη στολή-σύμβολο από το μυθιστόρημα H ιστορία της θεραπαινίδας (The handmaid’s tale) της Margaret Atwood, ενσάρκωσαν το όραμα της αστικής τάξης για μια κοινωνία, όπου η εργαζόμενη/φτωχή/μετανάστρια γυναίκα περιορίζεται αποκλειστικά στον ρόλο της αναπαραγωγής. Ο συμβολισμός ήταν εκκωφαντικός: η γυναίκα ως αντικείμενο αναπαραγωγής στα πλαίσια του καπιταλιστικού συστήματος, που θέτει το γυναικείο σώμα σε αγορανομικούς όρους. Επιπρόσθετα, οι φεμινιστικές συλλογικότητες σύνδεσαν την κινητοποίηση με το Διεθνές Συνέδριο για την Παρένθετη Μητρότητα, που την ίδια μέρα λάμβανε χώρα στην πρωτεύουσα. Οι φεμινιστικές συλλογικότητες έθεσαν ξεκάθαρα αιτήματα: πρώτον, να μην αναγνωριστούν από τα δικαστήρια συμβάσεις που θωρακίζουν την πρακτική και δεύτερον, να σταλεί μήνυμα ότι η υπογεννητικότητα δεν λύνεται με νομιμοποίηση της εκμετάλλευσης του γυναικείου σώματος.
Το μήνυμα είναι σαφές και ανυποχώρητο: η παρένθετη μητρότητα δεν είναι ζήτημα «ελευθερίας επιλογής», αλλά επιβολής της ατομικής επιθυμίας και ισοπέδωσης των δικαιωμάτων και αξιών της εργατικής τάξης. Όχι ελευθερία, αλλά εξαναγκασμός μέσω της οικονομικής και κοινωνικής εξαθλίωσης, ταξικής εκμετάλλευσης με γνώμονα το καπιταλιστικό κέρδος. Η τεχνολογία που υποτίθεται ότι δίνει λύση στην υπογονιμότητα λειτουργεί καθαρά με όρους κέρδους — ασύδοτο εμπόριο ωαρίων, σπέρματος, της ίδιας της αναπαραγωγικής ικανότητας της γυναίκας με την «παρένθετη μητέρα» (βλ. Εργατική Πάλη Φεβρουαρίου 2024 – Όχι: στον ομόφυλο γάμο – στην εμπορευματοποίηση παιδιού-γυναίκας-τεκνοποίησης). Η εμπορευματοποίηση της μήτρας δεν μένει σε θεωρίες: διατρέχει την καθημερινότητα των πιο ευάλωτων γυναικών (κυκλώματα σωματεμπορίας, πώλησης νεογνών, εκμετάλλευση μεταναστριών), μετατρέπει τη γυναίκα σε εμπόρευμα, το παιδί σε προϊόν και την αξία της γυναίκας σε χρηματιστηριακή μεταβλητή. Άλλωστε, ακόμα και ο όρος «παρένθετη μητρότητα» αντικαθίσταται από την «παρένθετη κύηση», απανθρωποιώντας τη μητέρα και υποβιβάζοντάς τη γυναίκα σε ένα «AirBnB αναπαραγωγής».
Η Ελλάδα δεν αποτελεί εξαίρεση. Με τη ψήφιση του νόμου για τον γάμο των ομόφυλων ζευγαριών (2024) έχει στρωθεί ο δρόμος για την κατάργηση θεμελιωδών δικαιωμάτων γυναίκας και παιδιού. Αυτή είναι η κατεύθυνση του εν λόγω νόμου, η εμπορευματοποίηση της μήτρας, μιας αγοράς που ανοίγει την όρεξη στους καπιταλιστές με κέρδη 20 δισ. παγκοσμίως, ενώ προβλέπεται να φτάσει στα 100+ δισ. τα επόμενα χρόνια. Ταυτόχρονα, τρίβουν τα χέρια τους στην προσπάθεια πλήρης αποϊδεολογικοποίησης της εργατικής τάξης και των φτωχών, επιβάλοντάς τους τη νεοφιλελεύθερη σαπίλα της ατομικοποίησης, της υποτιθέμενης «αυτοδιάθεσης του σώματος» νοικιάζοντάς το.
