Θεσσαλονίκη – Μάης 1936: Επιτυχημένες εκδηλώσεις της ΟΚΔΕ

Με επιτυχία πραγματοποιήθηκε η πολιτική εκδήλωση της ΟΚΔΕ για τα 90 χρόνια από την εργατική εξέγερση του Μάη 1936 στη Θεσσαλονίκη το Σάββατο 23/5. Αρχικά έγινε συγκέντρωση στο Μνημείο του Καπνεργάτη, όπου η ΟΚΔΕ κατέθεσε στεφάνι προς τιμή των νεκρών αγωνιστών και ύστερα ακολούθησε πορεία μέχρι το ΕΚΘ, όπου και έγινε η πολιτική εκδήλωση. Σε αυτήν ομιλητές ήταν: Ο Δημήτρης Κατσορίδας, επιστημονικός συνεργάτης του ΙΝΕ-ΓΣΕΕ, ο οποίος αναφέρθηκε στις διάφορες μορφές εξεγερσιακής δράσης και τα συμπεράσματα στο σήμερα. Ο Κώστας Παλούκης, ιστορικός, διδάκτορας στο ΔΙΠΑΕ, που μίλησε για τις κοινωνικές και πολιτικές διεργασίες που οδήγησαν στον Μάη του 1936, τον ρόλο του εργατικού κινήματος και ιδιαίτερα των καπνεργατών, καθώς και για τις χαμένες επαναστατικές δυνατότητες της περιόδου λόγω της πολιτικής της ηγεσίας του ΚΚΕ. Εκ μέρους της ΟΚΔΕ, ο Γρηγόρης Καρβούνης, ιστορικός, παρουσίασε τις δύο διαφορετικές στρατηγικές μέσα στο εργατικό κίνημα του Μεσοπολέμου (και όχι μόνο): από τη μία την πολιτική του σταλινικού ΚΚΕ, που στηριζόταν στην σταλινοποιημένη Τρίτη Κομμουνιστική Διεθνή (πρώτα υπεραριστερή γραμμή της «τρίτης περιόδου», στη συνέχεια Λαϊκά Μέτωπα με αστικές δυνάμεις) – από την άλλη τη γραμμή των τροτσκιστών / επαναστατών μαρξιστών για ανεξάρτητη δράση της εργατικής τάξης σε μια επαναστατική προοπτική.

Η εκδήλωση συγκέντρωσε αγωνιστές και αγωνίστριες, νέους, φοιτητές και εργαζόμενους, που παρακολούθησαν με ενδιαφέρον τις εισηγήσεις γύρω από ένα από τα σημαντικότερα γεγονότα της ταξικής πάλης στην Ελλάδα.

Στόχος της εκδήλωσης ήταν να αναδειχθεί η ιστορική σημασία του Μάη 1936, να φωτιστούν πλευρές που αποσιωπώνται από την αστική ιστοριογραφία αλλά και τις ρεφορμιστικές δυνάμεις, να εξαχθούν χρήσιμα πολιτικά συμπεράσματα για τους αγώνες του σήμερα. Σε μια περίοδο βαθιάς καπιταλιστικής κρίσης, πολέμων, φτώχειας και επίθεσης στα δημοκρατικά δικαιώματα, η μελέτη μεγάλων επαναστατικών εμπειριών του εργατικού κινήματος αποκτά ιδιαίτερη αξία.

Η εκδήλωση ανέδειξε, πέρα από την ιστορική ανασκόπηση, τη διαχρονική πολιτική σημασία μιας τέτοιας κορυφαίας στιγμής της ταξικής πάλης στην Ελλάδα του Μεσοπολέμου. Δεν περιορίστηκε σε περιγραφή των γεγονότων, αλλά έθεσε κρίσιμα ζητήματα χαρακτήρα και κατεύθυνσης των εργατικών αγώνων.

Ο Μάης 1936 παραμένει κομβικό σημείο για την κατανόηση του ελληνικού εργατικού κινήματος, όχι απλώς ως μια μεγάλη απεργιακή κορύφωση, αλλά ως μια στιγμή όπου αναδείχθηκαν ζητήματα προεπαναστατικής κατάστασης ή και μιας δυναμικής κατάκτησης της εξουσίας. Η σημασία του δε βρίσκεται μόνο στην ένταση της κινητοποίησης, αλλά στο γεγονός ότι αποτυπώνει τις δυνατότητες και ταυτόχρονα τα όρια ενός κινήματος, που διέθετε δυναμισμό, αλλά όχι επαρκείς πολιτικούς και οργανωτικούς όρους, ουσιαστικά την κατάλληλη ηγεσία, για να αντιμετωπίσει το ζήτημα της απόκρουσης της δικτατορίας Μεταξά.

Αναδείχθηκε ότι οι μεγάλες εκρήξεις της ταξικής πάλης δεν προκύπτουν ποτέ σε κενό ιστορικό χρόνο. Αντίθετα, αποτελούν προϊόν συσσώρευσης κοινωνικών αντιθέσεων, επιδείνωσης των όρων ζωής και εργασίας, αλλά και βαθιάς κρίσης νομιμοποίησης των κυρίαρχων μηχανισμών εξουσίας. Σε αυτό το πλαίσιο, ο Μεσοπόλεμος εμφανίζεται ως εποχή οξυμένων κοινωνικών αντιφάσεων, όπου η εργατική τάξη, παρά τις αδυναμίες της, οργανώνεται και αναπτύσσει δυναμικούς αγώνες. Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στον ρόλο των καπνεργατών, της πιο συμπαγούς και μαχητικής μερίδα της εργατικής τάξης εκείνης της περιόδου. Η συμβολή τους δεν περιορίζεται μόνο στη συμμετοχή τους στους αγώνες, αλλά κυρίως στο ότι λειτούργησαν ως μοχλός διάχυσης εμπειρίας, αλληλεγγύης και οργανωτικών μορφών προς ευρύτερα τμήματα της εργατικής τάξης. Μέσα από τέτοιες διεργασίες, η ταξική συνείδηση δεν εμφανίζεται ως αφηρημένη έννοια, αλλά ως αποτέλεσμα πραγματικής εμπειρίας αγώνα και συλλογικής δράσης.

Παράλληλα, αναδείχθηκε το ζήτημα της σχέσης ανάμεσα στην αυθόρμητη μαζική κινητοποίηση και την πολιτική της κατεύθυνση. Ο Μάης 1936 δείχνει χαρακτηριστικά ότι ακόμη και οι πιο μαζικές και μαχητικές εκρήξεις του εργατικού κινήματος μπορούν να συναντήσουν όρια και να ηττηθούν, όταν απουσιάζει το πολιτικό σχέδιο και η «αιχμή του δόρατος», η επαναστατική δύναμη / κόμμα που μπορεί να ανυψώσει τη δυναμική της σύγκρουσης σε μια διαδικασία συνολικής αμφισβήτησης της αστικής εξουσίας.

Στο πλαίσιο μιας τέτοιας ιστορικής αποτίμησης, γίνεται εμφανής η τάση αποσιώπησης από διάφορες πλευρές του ρόλου των τροτσκιστών στο εργατικό κίνημα, καθώς και η υποβάθμιση των διαφορετικών ρευμάτων που συγκρούστηκαν με τον σταλινισμό. Η κυρίαρχη αφήγηση (ουσιαστικά μια προπαγάνδα), που προωθήθηκε από το ΚΚΕ, ερμηνεύει τα γεγονότα μέσα από μια μονολιθική οπτική, αφήνοντας στο περιθώριο ή και διαγράφοντας οργανώσεις και αγωνιστές που δεν εντάσσονταν στη γραμμή του. Αυτή η στάση συνδέεται με μια συνολικότερη πολιτική κατεύθυνση, η οποία οδήγησε σε υποχώρηση από την επαναστατική στρατηγική και τακτική, σε προσαρμογές σε μια λογική του τύπου του Λαϊκού Μετώπου. Παρά τις φραστικές διακηρύξεις για την ταξική ανεξαρτησία και την επαναστατική προοπτική, εκεί οδηγεί π.χ. και η πλήρης αποσιώπηση από την Κομμουνιστική Απελευθέρωση όχι μόνο της σημασίας αλλά και της ύπαρξης των τροτσκιστών στον Μάη του 1936 (βλ. αφιέρωμα ΠΡΙΝ, απάντηση ΟΚΔΕ) – μια ανεπίτρεπτη παραχώρηση στον σταλινισμό και στο ΚΚΕ.

Η εκδήλωση ανέδειξε τελικά ότι ο Μάη του 1936 δεν έχει μόνο ιστορική αξία, αλλά και σύγχρονη πολιτική σημασία, σε μια εποχή όπου η εργατική τάξη βρίσκεται αντιμέτωπη με την υπερεκμετάλλευση, τη φτώχεια, τον πόλεμο, την καταστολή.

Για την ΟΚΔΕ, ο Μάης του 1936 αποτελεί μια από τις σημαντικότερες παρακαταθήκες του ελληνικού εργατικού κινήματος. Αποτελεί ζωντανό παράδειγμα της δύναμης που μπορεί να αναπτύξει η εργατική τάξη όταν οργανώνεται συλλογικά και παρεμβαίνει ανεξάρτητα στο πολιτικό προσκήνιο. Γι’ αυτό ο Μάης 1936 αποτελεί φάρο για τους αγώνες του σήμερα, σε μια περίοδο όπου η κυβέρνηση της ΝΔ και οι αστικές δυνάμεις κλιμακώνουν την επίθεσή τους και επικρέμεται η απειλή ενός γενικευμένου πολέμου. Η απάντηση βρίσκεται στην οργάνωση στους χώρους δουλειάς και εκπαίδευσης, στην ενότητα των εργαζομένων και της νεολαίας και στην πάλη για την οικοδόμηση μιας επαναστατικής δύναμης, για τη σοσιαλιστική διέξοδο.