Δύο σημαντικές σύνοδοι των χωρών της Σαγκάης και BRICS – Ένας κόσμος χωρίς τις ΗΠΑ

Αναδημοσίευση Εργατικής Πάλης Οκτωβρίου

Τον περασμένο μήνα έλαβαν χώρα δύο κρίσιμες διασκέψεις των λεγόμενων «αναδυόμενων» χωρών, σε μια χρονιά έντονων αλλαγών και πολεμικών συγκρούσεων. Πρώτα, στο Μπισκέκ του Κιργιστάν στις 31 Αυγούστου-1 Σεπτεμβρίου, πραγματοποιήθηκε η 25η Σύνοδος του Οργανισμού Συνεργασίας της Σαγκάης (ΟΣΣ). Συμμετείχαν οι μεγαλύτερες χώρες της Ασίας/Ευρασίας ως κράτη-μέλη (Κίνα, Ρωσία, Ινδία, Ιράν, Πακιστάν, Ουζμπεκιστάν, Κιργιστάν, Καζακστάν, Τατζικιστάν), ως παρατηρητές (Λευκορωσία, Μογγολία, Αφγανιστάν) αλλά και ως εταίροι στον διάλογο (Τουρκία, Αίγυπτος, Σ. Αραβία, Κατάρ, Αζερμπαϊτζάν, Αρμενία, Μπαχρέιν, Καμπότζη, Σρι Λάνκα, Εμιράτα, Κουβέιτ κ.ά.). Στη συνέχεια, έγινε στις 12-13 Σεπτεμβρίου η 16η ετήσια Σύνοδος των BRICS+ στο Νέο Δελχί της Ινδίας, στην οποία συμμετείχαν ο πυρήνας του ΟΣΣ μαζί με Βραζιλία, Ν. Αφρική, Αιθιοπία, Ινδονησία. Οι διαφορές μεταξύ ΟΣΣ και BRICS+ είναι ότι το πρώτο ασχολείται με τη «γεωπολιτική ασφάλεια» της Ευρασίας (κάτι σαν πολύ «χαλαρό» ΝΑΤΟ), ενώ το δεύτερο είναι ένας οικονομικό-εμπορικός οργανισμός του «Παγκόσμιου Νότου». Και οι δύο σύνοδοι αναδεικνύονται σαν τις πιο σημαντικές διασκέψεις χωρών στον κόσμο, αν σκεφτεί κανείς ότι αποτελούν τον μισό παγκόσμιο πληθυσμό και το 40% του παγκόσμιου ΑΕΠ.

Τι συζητήθηκε

Το πιο σημαντικό της Συνόδου του ΟΣΣ ήταν η τροποποίηση του Χάρτη του Οργανισμού: η Διακήρυξη του Μπισκέκ επιβεβαιώνει την επιδίωξη για αναβάθμιση του ΟΣΣ από ένα φόρουμ χωρών, σε μία ένωση με μόνιμους μηχανισμούς και όργανα. Σε αυτό το πλαίσιο, αποφασίστηκε: 1. Η επίσπευση δημιουργίας μια αναπτυξιακής τράπεζας του ΟΣΣ, 2. Η ενίσχυση των εγχώριων νομισμάτων στις εμπορικές συναλλαγές μεταξύ των χωρών-μελών, συνεχίζοντας περαιτέρω την αποδολαριοποίηση, 3. Την ενίσχυση υποδομών (σιδηρόδρομοι, λιμάνια, κέντρα logistics, data centers κ.ά,) σε 4ετές πλάνο μέχρι το 2030, οι οποίες θα φέρνουν πιο κοντά τις χώρες-μέλη. Εδώ, προωθείται από την Κίνα ο «Δρόμος του μεταξιού» μέσω έργων, όπως η σιδηροδρομική ένωση 530 χλμ. μεταξύ Κιργιστάν-Ουζμπεκιστάν-Κίνας, που θα μπορεί να μεταφέρει έως και 15 εκατομμύρια τόνους εμπορευμάτων ετησίως. Ωστόσο, δεν είναι το μοναδικό σχέδιο, καθώς το Ιράν παίζει κεντρικό ρόλο, παρά τη δεινή θέση στην οποία βρίσκεται λόγω του πολέμου. Συμφώνησε σε δύο έργα: α.  Στον εμπορικό άξονα Ρωσίας-Ιράν μέσω Κασπίας, όπου θα καταλήγει στον Κόλπο, β. Σε επενδύσεις διυλιστηρίων στο Κιργιστάν, 4. Εξαγγελίες για την ανάγκη διατήρησης της «παγκόσμιας τάξης» (εφαρμογή των κανόνων του ΟΗΕ και των παγκόσμιων οργανισμών, όχι στον περιορισμό του παγκόσμιου εμπορίου, επίκληση στο «διεθνές δίκαιο» για τον περιορισμό των πολεμικών μετώπων κ.ά.), 5. Τη θέσπιση κοινών πρότζεκτ για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας και 6. Σταθεροποίηση των σχέσεων με τον Οργανισμό Αφρικανικών Κρατών. 

Η Σύνοδος των BRICS επικύρωσε αυτή την στρατηγική με έμφαση στην ενίσχυση των εμπορικών συναλλαγών μέσω των εθνικών νομισμάτων. 

Όσο και αν ο ΟΣΣ ξεκίνησε σαν μια «χαλαρή» ένωση χωρών της Ευρασίας με πολλές αντιθέσεις στο εσωτερικό του, η εξέλιξη στα πολεμικά μέτωπα, η παγκόσμια οικονομική κρίση που έρχεται και η παρακμή των δυτικών ιμπεριαλιστών, αντικειμενικά βαραίνει τους ΟΣΣ/BRICS+ να προχωρήσουν σε συγκεκριμένες δηλώσεις ή αποφάσεις, με ανάλογη επίδραση στις γεωπολιτικές εξελίξεις. Ο πόλεμος στο Ιράν και η οικονομική κρίση που εμφανίζεται φέρνουν τεράστιες αλλαγές σε γεωπολιτικό και οικονομικό επίπεδο που ευνοούν τις χώρες των ΟΣΣ/BRICS+. 

Η ζημιά του αμερικάνικου ιμπεριαλισμού

Η διαφαινόμενη ήττα των ΗΠΑ-Ισραήλ στο Ιράν αλλάζει ραγδαία τον χάρτη της Μ. Ανατολής, η οποία είναι μία από τις πιο σημαντικές περιοχές της Ασίας και από τις πιο σημαντικές στον πλανήτη. Για πρώτη φορά, οι ΗΠΑ αδυνατούν να ελέγξουν μαζί με τους συμμάχους τους τις ροές πετρελαίου στον Περσικό Κόλπο, μετά τον αποκλεισμό από το Ιράν των Στενών του Ορμούζ και τα χτυπήματα των Χούθι και των ιρακινών πολιτοφυλακών στον βασικό αγωγό Ανατολής-Δύσης της Σ. Αραβίας, γεγονός που απειλεί την παγκόσμια οικονομία με «κραχ» με αφορμή την εκρηκτική άνοδο των τιμών των καυσίμων. Ταυτόχρονα, οι αμερικάνικες βάσεις και τα μαχητικά αεροσκάφη έχουν διαλυθεί στην περιοχή από τους ιρανικούς πυραύλους (όχι μόνο στις χώρες του Κόλπου, αλλά πλέον μέχρι και την Ιορδανία). Σε αυτά προστίθεται η τελική αποχώρηση των αμερικανικών στρατευμάτων από το Ιράκ, άλλη μια ταπεινωτική ήττα των αμερικανών ιμπεριαλιστών που δίνει χώρο στις φιλοϊρανικές πολιτοφυλακές να μεγαλώσουν την επιρροή τους στη χώρα. Για πρώτη φορά, αποδυναμώνεται τόσο πολύ η στρατιωτική παρουσία των δυτικών χωρών στην Μ. Ανατολή, από αρχές εμφάνισης του Ιμπεριαλισμού. Παράλληλα, οι χώρες των BRICS+/ΟΣΣ παραβλέπουν τις δευτερογενείς κυρώσεις που επιβάλλει ο αμερικάνικος ιμπεριαλισμός σαν τιμωρία για την έμμεση ή υλική τους στήριξη στον πόλεμο στο Ιράν. Βρίσκουν τρόπους να ξεφύγουν από την παντοδυναμία του δολαρίου στις παγκόσμιες εμπορικές συναλλαγές και να χτίσουν νέους δικούς τους δρόμους. Οι τελευταίες σύνοδοι επικύρωσαν την περεταίρω σύγκλιση Ρωσίας-Κίνας-Ινδίας, πράγμα που είναι το χειρότερο σενάριο για τις ΗΠΑ.

Βήματα προς την ενοποίηση της Ασίας

Σε αυτό το σημείο καμπής, οι ΗΠΑ έχουν αφήσει ένα μεγάλο κενό. Όμως, «η φύση απεχθάνεται τα κενά». Πέρα από τις επενδυτικές αποφάσεις και την προσπάθεια σύγκλισης των χωρών των BRICS+/ΟΣΣ σε οικονομικό επίπεδο, γίνονται προχωρήματα για την κοινή στάση απέναντι στις επιλογές του αμερικάνικου ιμπεριαλισμού.

Ίσως πιο καθαρά από ποτέ οι χώρες των ΟΣΣ/BRICS+ έβγαλαν ομόφωνη καταδίκη της επίθεσης των ΗΠΑ-Ισραήλ για τον πόλεμο στο Ιράν. Παρόλο που το Ιράν είναι χώρα-μέλος του ΟΣΣ, η αποδοκιμασία της αμερικανο-ισραηλινής επίθεσης δεν ήταν καθόλου δεδομένη. Η περσυνή σύνοδος δεν είχε τοποθετηθεί ενάντια στο Ισραήλ για τον «πόλεμο των 12 ημερών» με το Ιράν, καθώς είχε εναντιωθεί η Ινδία, αφού προτίμησε να διατηρήσει τις στενές σχέσεις που έχει με τους σιωνιστές. 

Ένα ακόμα στοιχείο είναι η προσπάθεια εξομάλυνσης των σχέσεων μεταξύ Ιράν και των χωρών του Κόλπου. Ίσως το πιο σημαντικό στοιχείο της Συνόδου των BRICS+ ήταν οι προσέγγιση Ιράν και Εμιράτων και η συνυπογραφή κοινής διακήρυξης με τους BRICS+ για «συγκράτηση του πολέμου». Τα Εμιράτα ήταν μέχρι πρότινος ο πιο πρόθυμος σύμμαχος των αμερικάνων ιμπεριαλιστών στη Μ.Ανατολή. Ήταν η μοναδική αραβική χώρα που έχει υπογράψει τις συμφωνίες του Αβραάμ με το Ισραήλ και συμμετείχε μυστικά σε αεροπορικούς βομβαρδισμούς στο Ιράν μαζί με ΗΠΑ-Ισραήλ. Μια τέτοια προσέγγιση δείχνει την αδυναμία των ΗΠΑ να εντάξουν σε ένα στρατηγικό σχέδιο τις πιο φιλικές τους χώρες, με τους BRICS+ να αποκτούν προβάδισμα στην ενίσχυση της επιρροής τους.

Τα «αγκάθια» που οι BRICS καλούνται να ξεπεράσουν

Ωστόσο, ο συνασπισμός των BRICS+ ή ακόμα περισσότερο του ΟΣΣ, δεν είναι συμμαχικό στρατόπεδο όπως το ΝΑΤΟ. Δεν έχουν κοινό συνάλλαγμα ούτε κάποια ενιαία αμυντική πολιτική. Έχει σημαντικές αποκλίσεις και ζητήματα που θα πρέπει να διαχειριστεί: α. Τις σχέσεις Ινδίας-Πακιστάν που είναι, αν μη τι άλλο, εχθρικές εδώ και δεκαετίες, β. Τα σχέδια της Ινδίας που έρχονται σε αντίθεση με αυτά της Κίνας και έχουν άμεσες επαφές με τις ΗΠΑ (θέλουν να φτιάξουν μαζί τον εμπορικό διάδρομο IMEC, είναι από κοινού στην ομάδα Quad κ.ά.), γ. Τις περιφερειακές αντιθέσεις (συμφωνία της Μέκκα, χώρες του Καυκάσου, σχέσεις με Ισραήλ, ρόλος Τουρκίας κ.ά.). Παρ’ όλα αυτά, μέσα σε μια 20ετία, έχουν ξεδιαλυθεί αρκετά γρήγορα οι όποιες διαφορές τους και είναι βέβαιο ότι η «φυσική» πορεία των πραγμάτων δείχνει ότι σε 5-10 χρόνια θα έχουν ξεπεράσει τις ΗΠΑ σαν παγκόσμια οικονομική, εμπορική και πολιτική δύναμη. Αυτό αναγνωρίζει ο αμερικάνικος ιμπεριαλισμός και είναι ο βασικός λόγος που ξεκινάει πολέμους σε κάθε γωνιά του πλανήτη. 

Οι BRICS δεν λύνουν το ζήτημα του πολέμου

Σε έναν κόσμο που συνεχώς αλλάζει, οι κίνδυνοι για τους λαούς είναι σε οξυμένο επίπεδο. Τέτοιες τεκτονικές αλλαγές και μετατοπίσεις έρχονται πάντα στην ιστορία μόνο μέσα από έναν παγκόσμιο πόλεμο. Η λύση δεν έρχεται με την στήριξη του «στρατοπέδου» των BRICS+, οι οποίες είναι «ουδέτερες» σε πολέμους και σφαγές όπως η γενοκτονία στην Παλαιστίνη (ή «εναντιώνονται» μόνο με ανακοινώσεις) και δεν μπορούν με τίποτα να ξεπεράσουν τις αντιφάσεις και τις κρίσεις του καπιταλιστικού συστήματος, όπως δείχνουν και οι επικείμενες παγκόσμιες εξελίξεις. Ο αμερικάνικος ιμπεριαλισμός θέλει να ξεπεράσει την παρακμή του με φασιστικό καθεστώς ή ακόμα και με πυρηνικά. Η μόνη δύναμη που μπορεί να αποτρέψει ένα γενικευμένο πόλεμο είναι το παγκόσμιο εργατικό κίνημα.