Εκδόσεις Εργατική Πάλη | Τα Βαλκάνια και οι βαλκανικοί πόλεμοι 1912-1913, Λ. Τρότσκι

Αν και τα κείμενα αυτά γράφτηκαν σε μια άλλη εποχή, προσφέρουν  πολύτιμα   διδάγματα για  τους αγωνιστές του εργατικού κινήματος και ιδιαίτερα για τους επαναστάτες μαρξιστές, επειδή σήμερα οι πολεμικές συγκρούσεις πυκνώνουν και τα  βήματα προς μια γενικευμένη πολεμική σύγκρουση γίνονται όλο και πιο απειλητικά. Η μαρξιστική ανάλυση του Τρότσκι εξηγεί γιατί οι εθνικές συγκρούσεις, όπως σήμερα Ελλάδας-Τουρκίας, και οι ιμπεριαλιστικοί ανταγωνισμοί οδηγούν πάντοτε σε ολέθρια αποτελέσματα. Όμως, η ανάλυση του Λ. Τρότσκι έχει ιδιαίτερη σημασία και για ένα άλλο σημείο. Αναδεικνύει τις θέσεις των επαναστατών που αντιστάθηκαν σε εκείνους τους πολέμους, όπως και τις δυνάμεις (τότε της 2ης Διεθνούς) που εκφυλίστηκαν.

Κεντρικό στοιχείο της ανάλυσης του Τρότσκι ήταν η έννοια της «άνισης και συνδυασμένης ανάπτυξης», αν και εκείνη την εποχή εξακολουθούσε να θεωρεί τη θεωρία αυτή ως κάτι που αφορούσε ειδικά τη Ρωσία. Παρόλα αυτά, τα βασικά στοιχεία της θεωρίας διατρέχουν την ανάλυση του Τρότσκι σχετικά με τις κοινωνικές σχέσεις και τις επαναστατικές εξελίξεις στα Βαλκάνια και είναι βέβαιο ότι αυτές που τις έζησε από κοντά τον βοήθησαν να την επεξεργαστεί περισσότερο, πράγμα που έκανε μετά την Οκτωβριανή Επανάσταση και υπάρχει στο έργο του, Ιστορία της Ρώσικης Επανάστασης.

Επίσης στο έργο αυτό του Λ. Τρότσκι αναδεικνύεται και η θέση των μαρξιστών για το Εθνικό Ζήτημα ένα θέμα αρκετά ακανθώδες αλλά και αρκετά σημαντικό για τη σοσιαλιστική επανάσταση και για την οικοδόμηση μιας σοσιαλιστικής κοινωνίας. Μια σωστή προσέγγιση παραμένει ουσιώδης, αναγκαία και απαραίτητη για την οικοδόμηση της ενότητας της εργατικής τάξης, και την υπεράσπιση των δημοκρατικών δικαιωμάτων όλων των λαών. Οι μαρξιστές υποστηρίζουν το δικαίωμα των εθνών στην αυτοδιάθεση, συμπεριλαμβανομένης της ίδρυσης ξεχωριστών κρατών-όχι μόνο απλά σαν υποστηρικτές των εθνικοαπελευθερωτικών κινημάτων. Ωστόσο, αυτό δεν σημαίνει ότι τάσσονται υπέρ της απόσχισης σε κάθε περίπτωση. Ο στόχος είναι η διεθνής ενότητα της εργατικής τάξης. Ο Λ. Τρότσκι από τότε μαζί με τον Λένιν και τα κύρια επαναστατικά ρεύματα του βαλκανικού σοσιαλιστικού κινήματος πρόβαλε το σύνθημα της Βαλκανικής Ομοσπονδίας.

Τέλος, ο Λ. Τρότσκι εξετάζει ακόμη ένα εξίσου ακανθώδες ζήτημα. Τι πρέπει να κάνουν οι επαναστάτες μαρξιστές, όταν ιμπεριαλιστικές δυνάμεις και διεφθαρμένοι εγχώριοι καπιταλιστές διακηρύσσουν ότι μάχονται για την εθνική απελευθέρωση. Υπάρχουν πολλά παραδείγματα σήμερα για παρόμοιες καταστάσεις, (π.χ., οι δυτικές δυνάμεις στην Ουκρανία) ή παλαιότερα στην περίπτωση της δικτατορίας Μεταξά. Ακόμη, οι βαλκανικοί πόλεμοι και η στάση που κράτησε η 2η Διεθνής (φυσικά το αποφασιστικό σημείο ήταν ο Α΄ Παγκόσμιος Πόλεμος) έπαιξαν σημαντικό ρόλο για το σχετικό ξεκαθάρισμα των θέσεων των επαναστατών μαρξιστών απέναντι στον πόλεμο στις Συνδιασκέψεις του  Τσίμερβαλντ, τον Σεπτέμβριο του 1915 και της Συνδιάσκεψης του Κίενταλ, τον Απρίλιο του 1916.